Narcissen in de lente
Met verandering is het net zoals met leeftijd. "Oud worden wil iedereen, oud zijn wil niemand", zei mijn moeder altijd. Veranderingen wil inderdaad ook iedereen, maar stel je ze concreet voor, dan is iedereen tegen. Veranderingen geven onzekerheid. Bovendien zijn er altijd sterke gevestigde belangen. In de politiek is verandering preken prachtig, maar verandering doorvoeren slopend. Vraag het president Obama, die met luid applaus is gekozen. "Change", was zijn slagzin. "Yes we can!". Een half jaar later striemen de fluitconcerten en is zijn populariteit beneden die van Bush beland. Heeft hij stomme fouten gemaakt? Gelogen? Te veel gedeclareerd? Nee, hij wil gewoon zijn verkiezingsbeloften waar maken, beloften waar iedereen zo enthousiast over was. Hij wil Amerika veranderen, allereerst de gezondheidszorg. Daarom heeft hij nu storm tegen. Zijn voorstellen zijn helemaal niet gek. Maar... het is verandering.
Ook in Nederland praten we veel over verandering, maar doen we weinig. Over de zorg is ook hier lang gesteggeld. Patiënten werden bang gemaakt dat het allemaal slechter zou worden. En veel duurder. Toch ging het roer om en steeds meer hoor je ook positieve geluiden. We zijn de Rubicon over. Misschien nog niet helemaal, maar wel een heel eind. In de Nederlandse zorg verandert er veel. Dat was hoog nodig. Technologie en farmacie maken steeds meer mogelijk. Spectaculair voorbeeld: vroeger betekende een ooglensoperatie wekenlang doodstil liggen met verbonden ogen. Tegenwoordig kijk je 's avonds na een laserbehandeling weer gewoon thuis televisie. Maar in het oude systeem was tevens een defect geslopen waar we steeds meer last van kregen. De patiënt was in een medische omgeving voorwerp van zorg geworden in plaats van een medemens met een eigen identiteit. O zeker, geneeskundig was het allemaal best goed. Maar minstens zo belangrijk is dat mensen in kwetsbare situaties in staat moeten zijn om hun waardigheid te behouden. Ons oude systeem had wachtlijsten, arrogante bejegening, eindeloos hangen in poliklinieken, slechte maaltijden, geen privacy op zaal, geen aandacht want geen tijd van verplegenden, om van nog meer ellende in verpleeghuizen niet te spreken.
Overheidsregelgeving en toezicht gaan bijna altijd over voorschriften en protocollen en bijna nooit over mensen en hun gevoelens. Daarom ben ik zo blij met de marktwerking in de zorg. Dat is een enorme verandering ten goede. Niet omdat ik winst maken op zorg zo belangrijk vind, maar omdat in de handel de klant altijd veel meer koning is dan bij de bureaucratie. Overheidskantoren sluiten stipt op tijd, de kruidenier heeft na sluitingstijd nog een achterdeur om u te helpen. Die beschikbaarheid is juist in de zorg zo hard nodig. Welnu, tot mijn grote vreugde brengt de nieuwe lente in de Nederlandse zorg inderdaad die verschuiving van accenten met zich mee. Overal zie je als narcissen in het voorjaar initiatieven ontstaan waar niet alleen de medische prestatie telt, maar juist en vooral de man of vrouw die zorg nodig heeft. Diens waardigheid, diens welbevinden krijgt eindelijk de aandacht die zo wezenlijk is en die er zo lang niet voldoende was. Het zijn vrijwel steeds commerciële initiatieven. Dat wil zeggen: ze komen niet voort vanuit het systeem of vanuit Den Haag, maar vanuit ondernemers die hebben gezien dat er belangrijke elementen ontbreken, en dat ze die zelf kunnen aanvullen, voor eigen rekening en risico. Ze behoeven niet op Den Haag te wachten en kunnen hun initiatief nog terugverdienen ook. Prima!
U-center in het diepste zuiden van Limburg is een voortreffelijk voorbeeld van deze ontwikkeling. Ik bracht er deze zomer een bezoek en ik ben enthousiast terug gereisd. Ik ga nu niet uitweiden over de prachtige ligging (klein Toscane), de aangename uitstraling (meer een goed hotel) en de enthousiaste kok (trouwens ook een uitstekende inkoper). Google het maar op www.u-center.nl. Nee, mij ging het vooral om dat verschil dat ik hierboven zo wezenlijk noemde. In U-center voelt men zich geen patiënt, maar veeleer gast. Ambiance en aanpak zijn er op gericht om de mensen het gevoel te laten behouden van zelfstandigheid en eigenwaardigheid. U-center richt zich met name op verslavingszorg en als een gezonde portie empathische psychologie er nu ergens toe doet, dan is het wel bij de mensen die hier worden opgenomen. Ontreddering is het woord. Ontreddering van de man of vrouw zelf en ontreddering van diens omgeving. Dan is medisch adequaat handelen noodzakelijk, maar lang niet toereikend. Dat andere deel biedt U-center in ruime mate. Hun zorg geldt uiteraard tevens de partner van de cliënt.
Daarom ben ik positief over marktwerking in de zorg. Die is trouwens ook niet absoluut. We krijgen in Nederland een mengvorm. Als we verstandig zijn pakken we van beide kanten het beste. De afgewogen zorgvuldigheid van de publieke regelgever en de klantgerichtheid van de ondernemer kunnen samen precies die melange geven waarin de patiënt het beste gedijt. In U-center in Epen bloeit zo'n narcis van de Nederlandse zorglente. President Obama moet er gewoon eens gaan kijken.
Hans Hillen
Voormalig CDA Senator Eerste Kamer en de huidige Minister van Defensie